Een maand na de hitteclimax van 26 juni, met 39,4°C in Ell, ging het in Twente de andere kant op. In de nacht van maandag 20 op dinsdag 21 juli kwam het daar tot vorst aan de grond. Op 10 cm boven het kort gemaaide gras gaf het weerstation in Twente in alle vroegte -0,1°C aan. Een nipte meting, maar midden in de zomer wel een hele bijzondere.
Hoe kan het vriezen in juli?
Er werd een koele luchtsoort aangevoerd en in het binnenland was het helder met weinig wind. Daardoor kon de warmte ’s nachts ongehinderd uitstralen. Daar kwam bij dat het de weken ervoor erg droog was. Er zat weinig vocht in de grond, en juist droge zandgronden zoals in Twente koelen dan extra hard af.
Meteorologische analyse
Stralingskou: heldere hemel + weinig wind + droge zandgrond. De koude lucht blijft vlak boven de grond hangen, waardoor het op 10 cm hoogte flink kouder wordt dan op 1,5 m.
Dat verschil was goed te zien. Twente had die nacht de laagste minimumtemperatuur van het land met 5,0°C, gevolgd door Hupsel met 5,4°C. Op 1,5 m hoogte bleef het dus ruim boven nul, maar aan de grond zakte het er net onder. Twente was de enige plek met vorst. Aan de kust bleef het door het warme Noordzeewater 14 à 15°C, en op veel plaatsen landinwaarts zakte het onder de 10°C.
Hoe zeldzaam is dit?
Grondvorst in de zomer is zeldzaam, in de hoogzomer zelfs uniek. Sinds 1971, het begin van de grondtemperatuurmetingen, kwam grondvorst in juli op slechts negen dagen voor. In de periode van 20 juli tot en met 21 augustus was het tot deze nacht nog nergens in Nederland gemeten.
Twente staat bovenaan in dat rijtje. De koudste julimeting was -1,6°C op 4 juli 2019 in Twente, gevolgd door -1,5°C op 1 juli 1984 in Gilze-Rijen. Ook op 10 juli 2015 (-1,3°C) en 10 juli 2019 (-0,7°C) vroor het aan de grond in Twente.
Nasleep
Na een zomer met code rood voor hitte en een junirecord van 39,4°C is een vorstmeting in juli een mooi voorbeeld van hoe groot de verschillen in ons klimaat kunnen zijn. Dezelfde droge zandgrond die overdag snel opwarmt, koelt in een heldere nacht ook weer snel af.